sankhaudoinguoi.com

Văn hóa khỉ - phần 2

Andrew Whiten et Christophe Boesch đã thực hiện một chiến dịch lớn nhằm kiểm tra những việc làm và cử chỉ của những anh em lông lá của chúng ta. Bảy nhà chuyên môn về thú linh trưởng Nhật, Mỹ, châu Phi trước tiên đã tập hợp chứng cứ về hành vi của những con vật này được thực hiện từ 30 năm nay. Một công việc có kết quả: danh sách… 65 hành vi đặc trưng! Phải chăng tất cả những hành vi này đều xác thực? Một cách thẳng thắn, hai nhà nghiên cứu hơi nghi ngờ về điều đó. Họ cẩn thận đọc lại  từng bản ghi chép về những vùng đất nhằm tìm kiếm câu trả lời cho những vấn đề này: hành vi này có phải là thường xuyên hay không? Ngẫu nhiên? Thỉnh thoảng? Nếu những hành vi này là thỉnh thoảng thì tại sao? Bởi môi trường không cho phép thực hiện hay không thẻ quan sát? Quả thực đó là phương tiện tìm hiểu duy nhất cho rằng một hành vi có là truyền thống của một địa phương hay không. Phân tích bắt đầu với việc làm hết sức bất thường: những chú tinh tinh thu gom lá cây rụng, vò nát chúng như thể đang giận dữ vì những chiếc là rụng này và dùng chúng vớt nước trong những thân cây mục.
Thực tế, hành vi bất ngờ này xảy ra rất thường ở khắp nơi… nên đã bị loại khỏi danh sách. Mười sáu hành vi khác chỉ là những việc làm riêng biệt của một vài con khỉ. Những hành vi kỳ quặc như ngoáy mũi bằng một cái que của một con tinh tinh ở Mahale (Tanzania)! Loại khỏi danh sách! Tính đặc trưng của ba thái độ khác được giải thích bằng một mơi trường đặc biệt. Nhất là những chiếc giường ngủ nổi tiếng của những con hắc tinh tinh. Những con vật linh trưởng này trèo lên cây vào buổi chiều để tránh những con báo đang rình chờ ở một góc nào đó. Nếu thói quên này chưa từng được thấy ở Gombe, thì ở đây không một con khờ khạo nào dám lai vãng dạo chơi dưới đất vào lúc đêm tối.
Như vậy, trong số 65 hành vi được kiểm ta đầu tiên, “duy nhất” 39 hành vi hình như mới thực sự đặc trưng cho một trong ba nhóm khỉ. Những con khỉ ở Gombe, ví dụ, bóp nát chiếc lá cây trong đó có những côn chí mà chúng bắt từ bộ lông rậm rạp của những con đồng loại, trong khi những con khỉ ở Budongo cầm những con vật ký sinh này trong tay và quan sát chúng rất lâu… Rất đơn giản: người ta chưa từng thấy nhiều những hành vi khác biệt nhau như thế giữa một nhóm và cùng một chủng loại. Ngoại trừ… con người, người anh em nổi tiếng này trong số đó có tinh tinh không ngừng tiến gần đến, bằng chứng: từ nay các nhà động vật linh trưởng học có trách nhiệm trong việc nghiên cứu này không còn nói đến những hành vi mang tính địa phương nhưng nói đến các nền văn hóa(?).
Dũng Biên Hòa – Kiến thức ngày nay – Số 337 – Năm 1999
14/04/2017

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *