sankhaudoinguoi.com

Văn hóa khỉ - phần 3

Một sự huấn luyện lâu dài
Từ quan sát trên đây, những nhà nghiên cứu chứng minh rằng thói quen này đã lan truyền theo hai thời kỳ: trước tiên là giữa những người bạn cùng chơi giỡn với Imo và những người mẹ của chúng, sau đó 6 năm những bà mẹ này sẽ hướng dẫn con cái của mình. Những chú khỉ con mới sinh trước tiên được đưa ra sông với những củ khoai. Sau 6 năm, chúng tham gia vào việc thu lượm bằng cách nhặt nhạnh những đầu thừa đuôi theo những củ khoai mà mẹ chúng vất đi. Sau một hai năm thực tập như thế, chúng sẽ được rửa rau phụ mẹ. Những tay phụ bếp thực! Còn nữa, những con khỉ macaque, những con tinh tinh trẻ học hỏi những truyền thông của cộng động khi quan sát rồi thực hiện lại một cách vụng về những động tác của các con lớn, đôi khi bằng những cách thức riêng. Tuy nhiên, phải mất nhiều năm thực hành mới có thể làm chủ được những động tác này.
Tuy vậy, có thể là những con linh trưởng này học cách sử dụng công cụ không chỉ bằng các ra dấu với mẹ chúng mà còn bởi vì bà cũng dạy cho chúng cách thức ấy nữa. Christophe Boesch cảm động kể lại chuyện một con tinh tinh cái đập vỡ vỏ trái cứng bằng những động tác chầm chậm trước mặt các con của nó. Khi chú khỉ con ngòi trước chiếc đe bằng đá, mẹ nó đi đi lại lại để chỉnh sửa cho đến khi trái cây được đặt đúng chỗ! Một quan sát khác thực hiện cách nghiêm túc dựa trên sự cân bằng nó chỉ được làm hai lần trong vòng 20 năm.
Cuối cùng, một số chuyên gia về thú linh trưởng bị thuyết phục rằng những con khỉ con không học bằng cách bắt chước hay học liên tục một thời gian dài. Chúng sẽ có những khám phá mới cùng với kỹ nằng sử dụng công cụ (lá, cành, sỏi…)! Và những mục tiêu này là như nhau trong toàn bộ cộng đồng, phương pháp đã lãnh hội, cố gắng thử và sai, là đặc tính đối với phương pháp của những con tinh tinh khác trong nhóm. Thêm vào đó, điều này giải thích tại sao những con tinh tinh khởi sự đồng thời nhằm lĩnh hội cùng một kỹ năng. Đối với nhóm các nhà nghiên cứu của chúng ta thì cách chế tạo một chiếc gối bằng lá cây để chúng ngồi được khô ráo. Trái lại làm sao có thể tưởng tượng ra rằng những con tinh tinh có được những hoạt động tinh vi như câu kiến hay đập vỡ vỏ trái cứng? Điều này nói lên rằng nếu cá bạn đưa cho những đứa trẻ một đôi giày và những sợi giây, đứa bé sẽ thắt được những nút giày và những sợi giây, đứa bé sẽ thắt được những nút giày ngay mà không cần đến sự chỉ bảo của chúng ta! Những con tinh tinh rất thông minh, đồng ý, nhưng thông minh thế nào thì còn phải xét lại?
Điều này lại cầm biết là làm sao những phong tục tập quán này tồn tại mãi. Khoảng năm 1953 – 1958, các nhà động vật học linh trưởng đã chứng kiến sự ra đời tốt đẹp của một truyền thống! Một con khỉ macaque gốc từ đảo Koshima, tên là Imo, có một hành động khác thường: cô nàng thu gom những củ khoai lang bị phủ một lớp cát và đem chúng đi rửa ở một  con sông. Một tháng sau, một trong số những đồng bạn của nàng bắt chước hành động này. Bốn tháng sau thì mẹ của Imo và một con khỉ trẻ khác cũng làm theo. Và sau 5 năm , 80% dân số khỉ trong cộng đồng đã có ý thức rửa khoai trong dòng suối trước khi ăn.
Dũng Biên Hòa – Kiến thức ngày nay – Số 337 – Năm 1999
14/04/2017

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *